De Gelderse smeltkroes

Gepubliceerd op 17 november 2026 om 10:00

Als we het in Nederland over 'multicultureel' hebben, denken we al snel aan de Randstad. Aan hippe foodhallen in Rotterdam of de culturele diversiteit in Amsterdam. Maar wie echt wil zien hoe verschillende culturen, talen en onbegrijpelijke rituelen op een kluitje samenleven, hoeft de provinciegrens niet over. Welkom in Gelderland: de meest 'multiculturele' provincie van het land. Intern dan, hè.

Gelderland is geen eenheid. Het is een geopolitiek experiment van vier a vijf compleet losgezongen stammen die toevallig dezelfde belastinginspecteur delen.

Reis een uurtje naar het oosten en je belandt in de Achterhoek. Een autonome republiek waar de voertaal een geheimzinnig Nedersaksisch dialect is, waar 'naoberschap' een wettelijke verplichting is en waar de lokale godsdienst bestaat uit ronkende motoren, modder en lauw bier.

Zak je af naar het zuiden, dan kom je in het Rivierenland. De Betuwenaren. Een volk dat leeft op de cadans van de waterstanden en spirituele offers brengt aan de vroege kersenoogst. Weer heel anders dan de bewoners van de stedelijke subculturen in Arnhem en Nijmegen, die al eeuwenlang een soort vreedzame loopgravenoorlog met elkaar voeren over voetbal en wie nou echt de oudste stad van het land is.

En dan hebben we de Veluwe. Onze eigen Gelderse 'binnenring'. Een cultuur van rust, ruimte, diepe bossen en een nuchtere, ingetogen mentaliteit. Hier wordt niet zomaar geroepen, hier wordt nagedacht. Het is de plek waar je op zondag de stilte nog kunt horen.

Als Edenaren zitten we precies op die breuklijn. Ede is de poort naar de Veluwe, maar we kijken met één oog naar de Gelderse Vallei en vangen de wind op van al die andere Gelderse werelden. Wij zijn de antropologen van de provincie. Wij observeren het nuchter vanaf de zijlijn.

Het is een wonder dat dit experiment al die tijd overeind blijft. Maar dat is wellicht de kern van de Gelderse cultuur: we spreken elkaars taal niet en begrijpen elkaars passies niet, maar zolang we elkaar de ruimte geven, is het steevast ‘honderd procent gezellig’. Kom je binnenkort dus een Gelderlander tegen die weifelend staart naar een bak Betuws fruit, een Arnhems meisje en een Achterhoeks brommeronderdeel? Wees mild. Die is simpelweg overprikkeld door onze eigen, interne smeltkroes.